Verslag kinderlezing 'Waarom is bloed rood?'

Tekst: Edda Heinsman
Fotografie: Hanne Nijhuis 

Op zondag 16 september verzorgde fysioloog Jan Hindrik Ravesloot een kinderlezing over de samenstelling en functie van bloed. Jan Hindrik Ravesloot is verbonden aan het AMC.

Ondanks het bloederige onderwerp zat de zaal goed vol tijdens de eerste Wakker Worden kinderlezing van het nieuwe schooljaar op zondag 16 september.

Ravesloot vraagt de kinderen of ze weten waar bloed eigenlijk zit in je lichaam. "Overal!" En hoe kun je dat dan zien? "Opensnijden", roept een meisje, maar dat gaat een beetje ver. Dus krijgen alle kinderen een lampje en wordt het licht in de zaal gedimd. Als ze nu de lampjes onder hun vingertop, oorlel of tegen de binnenkant van hun wang houden, zien ze een rode gloed: rood door de kleur van je bloed.

Zelfs in je ogen zit veel bloed. Om dat te bewijzen laat Ravesloot een foto zien van kinderen die allemaal rode ogen hebben. Dat is wat je ziet als iemand een foto van je gezicht maakt met flits. Het licht weerkaatst dan achter in je oog tegen je bloeddoorlopen netvlies, waardoor je op de foto rode ogen lijkt te hebben.

Hoeveel van dat bloed heb je nu eigenlijk? Een jongen uit het publiek mag het raden. Hij pakt twee anderhalve liter flessen voor een kind en vier voor een volwassene. En dat klopt. Een volwassen mens heeft dus wel vijf tot zes liter bloed!

Hoe ziet bloed eruit?

Nu wordt het echt spannend, Ravesloot wil laten zien hoe zijn eigen bloed eruit ziet. Hiervoor heeft hij dokter Niels van de Naald meegebracht, die gaat een beetje bloed bij hem afnemen. Wie durft mag van Ravesloot dichterbij komen. Dat had hij beter niet kunnen zeggen! De meeste kinderen vinden het heel interessant en willen niets missen. Daar wordt Dokter Niels wel een beetje zenuwachtig van. Hij doet een bandje heel strak om Ravesloots arm en maakt het plekje waar hij gaat prikken schoon. Het publiek houdt zijn adem in. Dan prikt de dokter in de blauwe ader aan de binnenkant van de elleboog. Hij neemt twee buisjes bloed af en plakt vervolgens een dikke pleister op de arm. "Ik ben nog blij!", zegt Ravesloot trots. Opgelucht gaat iedereen weer zitten.

De fysioloog houdt de buisjes bloed omhoog. Het lijkt nog het meest op heel donkere limonade. Nu laat hij een buisje bloed zien dat al een poosje klaarstond. Bovenin het buisje is de vloeistof geel geworden, en onderin is de vloeistof nog gewoon rood. Ravesloot legt uit wat er met het bloed is gebeurd met behulp van een fles, waarin water zit met een beetje zand. Als hij hard schudt heeft de inhoud een egale kleur. Maar als hij een poosje wacht, dwarrelt het zand naar beneden en blijft op de bodem liggen.

Dit is wat er ook in je bloed gebeurt. Je bloed bestaat namelijk voor het grootste deel uit water met cellen. Als het bloed stilstaat zakken de cellen, ook wel bloedlichaampjes genoemd, naar beneden. Bloed is dus niet alleen rood!

Ravesloot toont een grote afbeelding van hoe je bloed eruit ziet onder de microscoop. Je ziet allemaal kleine rondjes, de rode bloedlichaampjes, en een paar grotere, de witte bloedlichaampjes. "Die witte cellen", legt hij uit, "zijn enorm dol op bacteriën. Die eten ze op zodat jij niet verkouden wordt. De rode cellen hebben een heel andere functie. Weet iemand wat zij doen."

Voor zijn uitleg laat Ravesloot twee foto's zien: eentje van een jongen die voetbalt en de andere van twee slapende kinderen. "Wanneer heb je meer lucht nodig, als je slaapt of als je rent?", vraagt Ravesloot terwijl hij doet alsof hij buitenadem is. Iedereen weet dat je als je rent meer lucht verbruikt. "In de lucht zit energie", meent een meisje uit het publiek. Dit klopt niet helemaal dus Ravesloot legt uit hoe het zit. Hij knijpt in zijn arm, die bestaat helemaal uit cellen, en zijn buik en knie ook. Iedereen bestaat uit cellen. En die cellen hebben allemaal energie nodig. De energie ontstaat als je suiker verbrandt, en daarbij heb je zuurstof nodig. Hiervoor heb je de rode bloedlichaampjes; zij vervoeren zuurstof door je lichaam. Dus bij een stevig potje voetbal gebruik je extra energie, dus extra zuurstof om al het suiker te verbranden. En dat merk je: door al dat verbranden krijg je het hartstikke warm.

Kaarsvet

Als je een wond hebt, krijg je een korstje, 'je bloed is gestold' weet een jongetje uit het publiek. Wat is dat eigenlijk, dat stollen? Ravesloot gaat rond met een brandend waxinelichtje. Het kaarsvet is vloeibaar en doorzichtig. Hij giet een beetje water op een glasplaat, het water loopt gewoon weg. Vervolgens giet hij een beetje kaarsvet op de plaat, in tegenstelling tot het water wordt dit onmiddellijk hard en ondoorzichtig, het stolt.

In je aderen zit natuurlijk geen kaarsvet, maar bloed dat voor een groot deel uit water bestaat. Hoe komt het dan dat je toch een korstje krijgt als je een wondje hebt? Met een zelfgemaakt model van een bloedvat legt Ravesloot uit hoe het werkt. In je bloed zitten bepaalde eiwitten en als die tegen de kapotte vaatwand aankomen, maken ze allemaal draadjes waardoor ze ervoor zorgen dat de bloedcellen aan elkaar klonteren en er een korstje ontstaat. Op het scherm laat Ravesloot zien hoe dat er onder de microscoop uitziet.

Is bloed altijd rood?

Tot slot is het tijd voor een quiz over de kleur van bloed. De kinderen krijgen blaadjes met reageerbuisjes in verschillende kleuren: blauw, rood, geel en groen. Op het scherm verschijnt een foto van prins Willem Alexander. Welke kleur heeft zijn bloed? De meeste kinderen houden toch gewoon hun rode blaadje omhoog.

De volgende foto is van een kreeft. En wat blijkt? Kreeften hebben blauw bloed! Dit komt omdat er kopersulfaat in zit. Mensen hebben geen kopersulfaat in hun bloed, maar ijzer. Vandaar dat mensenbloed een roodbruine kleur heeft, een beetje hetzelfde als roest.

De laatste foto is van een vlieg. Veel kinderen denken dat die geel bloed heeft. Wat wat blijkt, vliegen hebben helemaal geen bloed. Een instinker. Eén slim jongetje had het goed, die hield zijn papiertje achterstevoren....

Tekst: Edda Heinsman
Fotografie: Hanne Nijhuis