Gepubliceerd op 30 september 2008
Jaap Murre laat met een video opname zien dat twee meisjes achter de tafel verwisselen terwijl de kinderen bezig zijn met het experiment.
Tekst: Edda Heinsman
Fotografie: Hanne Nijhuis Nog voor de lezing begint, doen de kinderen individueel mee aan een experiment. Ze krijgen zeven voorwerpen te zien en moeten proberen deze allemaal te onthouden. Na vijftien seconden aandachtig studeren, komt het meisje dat het experiment begeleidt weer terug en dekt de voorwerpen af. De kinderen krijgen een lijstje met een paar vragen en moeten dan zoveel mogelijk voorwerpen opschrijven, die ze daarvoor hebben gezien. Dat is nog best lastig! Toch hebben de meeste kinderen het goed gedaan, ze waren dan ook erg geconcentreerd. Zó geconcentreerd dat veel kinderen niet door hadden dat de begeleidster van het experiment ineens geen krullen meer had, maar kort zwart haar! En dat dus niet één maar twee meisjes hun bij het experiment begeleidden. "Blijkbaar hangt wat je onthoudt dus erg af van waar je op let", licht Jaap Murre aan het begin van de lezing toe.
Een van de studentes geeft twee jongetjes uitleg over het geheugenexperiment.
Met dat in ons achterhoofd kijken we naar een filmpje waarin mensen basketballen. De opdracht is te tellen hoe vaak het witte team overgooit. Een meisje uit het publiek waarschuwt nog dat we dus vast ook goed op het zwarte team moeten letten. De film begint en iedereen telt fanatiek mee. Veel kinderen geven dan ook het goede antwoord na afloop van de film, maar veel minder kinderen is het opgevallen dat er plots een aap door het beeld heen wandelde. Pas als we de film nog eens bekijken en Murre de aap op het scherm aanwijst, moet iedereen lachend toegeven dat er echt een aap langs loopt. "Ik dacht dat het iemand uit het zwarte team was!", voert een jongetje nog op als verklaring. Kortom, als je ergens geen aandacht voor hebt onthoud je het ook niet. Murre laat dit nogmaals zien met een vrij ingewikkelde proef. Alle kinderen krijgen een boekje. Nu zien ze drie letters op het scherm. Die moeten ze onthouden, iets wat op zich niet zo moeilijk lijkt. Maar ze moeten tussendoor ook vanaf een groot getal hardop terugtellen met stapjes van drie: 215, 212, 209, 206... Dat terugtellen gaat niet zo makkelijk, en het kost de kinderen zoveel inspanning dat ze vergeten welke drie letters ze ook al weer moesten onthouden. Als ze na een halve minuut de letters moeten opschrijven wordt er dan ook heel wat bij elkaar gespiekt.
Welke drie letters heb je onthouden?
Je geheugen kan dus duidelijk niet van alles tegelijk. Hoe werkt dat nu precies en waar zit je geheugen eigenlijk? Murre heeft een aantal emmers met hersenen meegebracht, alle kinderen mogen even voelen. En zelfs als hij uitlegt dat het geen echte hersenen zijn maar doorgekookte spaghetti durven sommigen hun hand er niet in te steken. Ondertussen toont de psycholoog een animatie die inzoomt op de hersenen. Die blijken uit cellen te bestaan, heel veel cellen. Je hebt er net zoveel in één hersenhelft als er mensen op aarde zijn. 'Achttienduizend', denkt een meisje, maar het zijn er bijna zeven miljard! Een hersencel ziet er uit als een klein boompje, hij maakt verbinding met allemaal andere hersencellen en in de kleine takjes van die boompjes zit je geheugen verstopt. 'Je mag jezelf vandaag best slim voelen', zegt Murre. 'Want je hersenen hebben meer geheugen dan duizend computers met een harde schijf van 100 gigabyte.' De precieze plek in je hoofd waar je dingen onthoudt, zit achter je oren. Deze plek lijkt een beetje op een zeepaardje, daar is het gebied ook naar genoemd, de Hippocampus, Grieks voor zeepaardje.
Hersenen voelen net als doorgekookte spaghetti
Dat het geheugen van sommige mensen wel heel erg goed is, blijkt uit Murre's volgende voorbeelden. Hij laat een filmpje zien van een autistische man met een fotografisch geheugen. De man vloog een half uurtje in een helikopter boven Rome en kon vervolgens tot in het kleinste detail alles natekenen, tot op de pilaar nauwkeurig. Murre geeft ook het voorbeeld van een psycholoog die zo een rij van wel 31811 cijfers kan onthouden. 'U bent ook psycholoog, u kunt dat ook!', roept een jongetje uit de zaal. Nu gaat zo'n lange rij getallen onthouden Murre een beetje ver, maar hij gaat toch laten zien wat hij kan. De kinderen noemen 25 dingen op, van korst tot dinosauriër en van marionet tot hottentottententententoonstelling. Een meisje schrijft de lange lijst woorden op. En jahoor, zonder te spieken noemt Murre alle woorden achter elkaar op! Zelfs het evacuatieplanbordje en het microvezeldoekje weet hij te vertellen. De zaal barst los in groot applaus. Wat is zijn geheim? Murre legt uit dat hij een route in zijn hoofd heeft, van zijn huis naar zijn werk. Onderweg zet hij op verschillende plekken wat neer. De marionet bij de klussende buurman, het evacuatieplanbordje bij de spelende kinderen die hij op straat tegenkomt en de korst ziet hij als hij de bus in stapt. Dat klinkt leuk maar lukt het de kinderen ook?
De 25 woorden die Jaap Murre kon onthouden dankzij een handige hulpmethode voor het geheugen.
Iedereen krijgt tijd om een route te bedenken met tien plekken waar ze een woord gaan neerleggen, bijvoorbeeld het halletje, de trap, de voordeur, een verkeersdrempel, een geparkeerde auto en ga zo maar verder. Vervolgens geeft Murre tien woorden, die ze op volgorde op de route moeten voorstellen. De kinderen roepen enthousiast de woorden en de locaties die ze al bedacht hadden op. Een zwijn in het halletje, dat is gek! Een auto op de trap, dat onthoud je ook wel. Zo heeft iedereen zijn eigen voorstelling gemaakt. Een cowboy op straat, dat kan nog wel, maar een steen op papa en een kruiwagen op mama? Door de woorden voor te stellen op de bekende route, worden ze tastbaar en zijn daardoor veel makkelijker te onthouden. Murre test aan het einde van de lezing nog even of de kinderen na al dat gepraat over het geheugen nou ook echt iets onthouden hebben. En gelukkig, bijna iedereen weet nog dat mensen 14 miljard hersencellen hebben, dat je geheugen achter je oor zit en dat dit gebied de hippocampus heet, je hersenen net zo veel geheugen hebben als duizend computers en dat aandacht belangrijk is, want zonder dat onthoud je zelfs geen drie letters. Meer weten? Ga naar de tentoonstelling 'Reis door de Geest' in Nemo of kijk op Memory UvA.
Bron: Wakker Worden Kinderlezingen
|
