Gepubliceerd op 15 februari 2010
Prof. dr. Jan Hindrik Ravesloot tijdens de kinderlezing.
Tekst: Edda Heinsman
Fotografie: Hanne Nijhuis Worden dieren ook verliefd? Prof. Jan Hindrik Ravesloot, werkzaam als fysioloog in het AMC, legt tijdens deze Wakker Worden kinderlezing op Valentijnsdag uit wat verliefdheid is en waarom het zo belangrijk is dat het bestaat. Veel kinderen zijn al een keer een beetje verliefd geweest en kunnen precies vertellen wat je doet als je verliefd bent. 'Dan verwen je degene op wie je bent', zegt een meisje. Dan wil je de hele tijd bij elkaar zijn, weet een ander. Als je verliefd bent heb je kriebels in je buik, krijg je rode wangen en word je vaak een beetje verlegen. En heeft er iemand nog iets speciaals gedaan voor Valentijnsdag?, vraagt Ravesloot. 'Ik heb vanochtend een e-card gestuurd!', zegt een meisje trots. Ze wil alleen niet vertellen naar wie, maar dat mag natuurlijk ook op Valentijnsdag.
Maar de hoofdvraag van vandaag is natuurlijk: worden dieren ook verliefd? JA!, roept iedereen en dat klopt ook. Om dit te bewijzen heeft Ravesloot wat afbeeldingen meegenomen van verliefde dieren: zoenende vissen en lieveheersbeestjes, flamingo's die met hun nekken een hartje maken, knuffelende giraffen, paarden, leeuwen, ezels. De kinderen kunnen er geen genoeg van krijgen.
De plaatjes zien er natuurlijk schattig uit, maar voor een wetenschapper is het nog geen bewijs dat de dieren ook echt verliefd zijn. Daarom hebben onderzoekers het gedrag bestudeerd als je een mannetje en vrouwtje bij elkaar zet, bijvoorbeeld bij twee veldmuisjes. Het mannetje en het vrouwtje wilden de hele tijd bij elkaar zijn, ze hadden meer energie en liepen veel meer rondjes op de tredmolen. Bovendien brachten ze elkaar stukjes eten, ze zorgden dus voor elkaar. Allemaal dingen die mensen ook gaan doen als ze verliefd zijn, volgens Ravesloot. En Ravesloot kan het weten, hij is fysioloog, en weet dus alles van de binnenkant van je lichaam. Hij legt uit dat je hart sneller gaat kloppen als je aan de ander denkt. Daardoor word je rood en warm. En je hebt vaak veel meer energie, terwijl je ook zenuwachtig bent. Een meisje weet precies waar Ravesloot het over heeft: 'Ik kon een keer niet slapen, omdat ik de volgende dag een jongen verkering ging vragen'.
Twee plekjes in je hersenen zijn heel belangrijk voor verliefdheid. Als die plekjes worden geactiveerd, voel je je heel blij maar ook een beetje nerveus.
Maar waar komt dat verliefd zijn nu precies vandaan? Ook dat hebben de wetenschappers uitgezocht. 'Ik weet waar verliefdheid zit', zegt Ravesloot. 'Het zit in de hersenen.' Dat is ontdekt door de hersenen van een verliefde muis te onderzoeken, nadat deze was overleden. Ravesloot laat een plaatje van de muizenhersenen zien, waarop hij twee plekjes aanwijst die ontzettend belangrijk blijken voor verliefdheid. Als die plekjes goed werken, kan een muis ontzettend blij en verliefd zijn. Toen de wetenschappers deze plekjes hadden ontdekt, gingen ze naar allerlei andere dieren kijken. Ook apen en mensen bleken deze plekjes in hun hersenen te hebben, en zelfs vogels en vissen, hoewel de plekjes bij deze dieren wat moeilijker te vinden zijn. Nu we weten dat je verliefd wordt, doordat je hersenen dat nou eenmaal aangeven, is de volgende vraag: waarom word je verliefd? Een jongetje weet het wel: 'Dat komt omdat Cupido een pijltje door je hart schiet.' Ravesloot legt uit dat mensen en dieren verliefd worden, zodat ze zich gaan voortplanten. Als verliefdheid niet bestond, zouden we dus uitsterven.
Welke eigenschap vind je het belangrijkst bij een geliefde?
Verliefd zijn is volgens Ravesloot heel spannend. Stel je nu eens voor dat je volwassen bent, wil je dan een grappige, slimme, stoere, sportieve of zorgzame geliefde? De kinderen kunnen hun keuze aangeven door het kaartje in de lucht te steken met de kleur die correspondeert met een van de eigenschappen. Ze kiezen allemaal wat anders. Een meisje kiest voor zorgzaam, want dat lijkt haar handig als je een kindje krijgt. En dat is precies hoe volgens Ravesloot volwassenen, soms onbewust, voor hun partner kiezen. Je kiest voor een zorgzame partner die goed voor de kinderen zal zorgen, of een stoere partner, voor sterke kinderen, of een sportieve voor kinderen die nooit ziek worden enzovoorts.
Prof. dr. Jan Hindrik Ravesloot
Dieren selecteren hun partner op een vergelijkbare manier. Ze kijken naar uiterlijk of gedrag, omdat dit vaak een aanwijzing is voor bijvoorbeeld de kracht of gezondheid van de potentiële partner. Zo valt bij korhoenen het vrouwtje op het mannetje dat middenin de groep staat; hij heeft die plek verworven door de andere mannetjes te verslaan, en moet dus wel de sterkste zijn. Bij sijsjes heeft het mannetje met de grootste rozerode stip de voorkeur. 'Meisjes houden nou eenmaal van roze', roept een meisje uit het publiek. Maar de echte reden is dat een grotere stip betekent dat het mannetje minder vaak ziek is geweest. En dus kiest het vrouwtje voor de gezondste partner, ze hoopt op gezonde kinderen. En waar zou het vrouwtje van de langstaartvogel op vallen? Precies, op de vogel met de langste staart. Terwijl zo'n lange staart eigenlijk maar onhandig is tijdens het vliegen. Het vrouwtje valt op de langste staart omdat ze weet dat je heel sterk moet zijn om het met zo'n lange staart te overleven. In het dierenrijk selecteren de vrouwtjes hun partner dus op kracht en gezondheid voor een sterk nageslacht, waarvan ze denken dit aan het uiterlijk te kunnen zien.
Boven: hersenen berg woelmuis / Onder: hersenen prairie-woelmuis.
De zwarte vlekken zijn de gebiedjes die in de hersenen geactiveerd zijn, wanneer de muizen elkaar zien of ruiken. Je ziet duidelijk dat dit er bij de prairie-woelmuizen veel meer zijn dan bij de berg-woelmuis.
Maar het houdt een keer op met de verliefdheid. 'Je papa en mama zijn waarschijnlijk al lang niet meer verliefd', zegt Ravesloot. Bij mensen duurt verliefdheid een half tot twee jaar. Giraffen blijven maar een paar weken verliefd en bij lieveheersbeestjes duurt de verliefdheid zelfs maar een paar minuutjes. Toch blijven veel mensen en dieren bij elkaar, van de zoogdieren zo'n vijf a tien procent en van de vogels zelfs wel zeventig procent. Hoe komt het dat verliefdheid bij de een langer duurt dan bij de ander? Dat legt Ravesloot uit aan de hand van twee types woelmuizen: de berg-woelmuis en de prairie-woelmuis. Het prairie-woelmuispaartje blijft altijd bij elkaar, terwijl het berg-woelmuismannetje het vrouwtje verlaat als ze nakomelingen hebben gekregen. Ook van deze beestjes onderzochten wetenschappers de hersenen en wat bleek? Bij de prairie-woelmuizen worden veel meer gebiedjes in de hersenen geactiveerd als ze elkaar zien en ruiken dan bij de berg-woelmuis. Liefde zit dus echt in de hersenen.
Bron: Wakker Worden Kinderlezingen
|
